Kısaca: Bir kimseyi hukuka aykırı biçimde bir yere gitmekten veya bir yerde kalmaktan alıkoyan kişi, TCK 109/1 uyarınca 1 yıldan 5 yıla kadar hapisle cezalandırılır. Cebir, tehdit veya hile kullanılmışsa ceza 2 yıldan 7 yıla kadar hapistir; silah, birden fazla kişi, eş veya çocuk gibi nitelikli hallerde bu cezalar bir kat artırılır. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz.
| Yasal dayanak | 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.109 (suç ve nitelikli haller), m.110 (etkin pişmanlık), m.111 (tüzel kişiler) |
| Temel ceza | 109/1: 1 yıldan 5 yıla kadar hapis; 109/2 (cebir, tehdit, hile): 2 yıldan 7 yıla kadar hapis |
| Şikâyet | Şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturur, şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez |
| Uzlaştırma | Uzlaştırma, ön ödeme ve basit yargılama usulü uygulanmaz |
| Görevli mahkeme | Kural olarak asliye ceza mahkemesi; cezanın üst sınırı 10 yılı aşan nitelikli hallerde ağır ceza mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | Temel halde 8 yıl; üst sınırı 5 yılı aşan hallerde 15 yıl. Süre, mağdurun serbest kaldığı gün başlar |
| Etkin pişmanlık | Soruşturma başlamadan mağdur zarar görmeden kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakılırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir |

Halk arasında “alıkoyma”, “adam kaçırma”, “rehin alma” veya “kız kaçırma” olarak anılan fiillerin kanundaki karşılığı kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçudur. TCK 109, bir insanın dilediği yere gidebilme ve bulunduğu yerde kalabilme özgürlüğünü korur. Kişiyi bir odaya kilitlemek, araca bindirip götürmek, evden çıkmasına engel olmak ya da bulunduğu yerden zorla uzaklaştırmak bu suçu oluşturabilir.
Hareket özgürlüğü kişinin üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir haktır; bu nedenle ayırt etme gücüne sahip bir yetişkinin özgür iradesiyle verdiği rıza fiili suç olmaktan çıkarır. Rıza geri alındığı anda alıkoymaya devam edilirse suç oluşur. Çocukların ve akli durumu nedeniyle yaptığının sonuçlarını kavrayamayan kişilerin rızası ise kural olarak geçerli sayılmaz. Bu yüzden yaşı küçük birini “kendi isteğiyle geldi” diyerek alıkoymak failin sorumluluğunu kaldırmaz; üstelik mağdurun çocuk olması cezayı artıran bir nedendir.
Velayet yetkisi elinden alınmış anne veya babanın ya da üçüncü dereceye kadar kan hısmının, on altı yaşını bitirmemiş çocuğu cebir veya tehdit kullanmadan velisinin yanından alıp götürmesi ayrı bir suç olan TCK 234 kapsamındadır ve cezası 3 aydan 1 yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit varsa ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse bu ceza bir kat artırılır. Aile dışından birinin çocuğu kaçırması halinde ise çok daha ağır olan TCK 109 uygulanır. Bu ayrım velayet uyuşmazlıklarında dosyanın seyrini doğrudan değiştirir; ayrıntı için velayet davaları sayfamıza bakılabilir.
TCK 109'un cezaları 7550 ve 7571 sayılı Kanunlarla değiştirilmemiştir; aşağıdaki tablo maddenin yürürlükteki halini gösterir. Üçüncü fıkradaki bir kat artırım ve beşinci fıkradaki yarı oranında artırım, birinci veya ikinci fıkraya göre belirlenen ceza üzerinden uygulanır.
| Durum | Madde | Ceza | Görevli mahkeme | Zamanaşımı |
|---|---|---|---|---|
| Temel hal | 109/1 | 1 yıl – 5 yıl hapis | Asliye ceza | 8 yıl |
| Cebir, tehdit veya hile ile | 109/2 | 2 yıl – 7 yıl hapis | Asliye ceza | 15 yıl |
| Temel hal + nitelikli hal | 109/1, 109/3 | 2 yıl – 10 yıl hapis | Asliye ceza | 15 yıl |
| Cebir, tehdit, hile + nitelikli hal | 109/2, 109/3 | 4 yıl – 14 yıl hapis | Ağır ceza | 15 yıl |
| Temel hal + cinsel amaç | 109/1, 109/5 | 1 yıl 6 ay – 7 yıl 6 ay hapis | Asliye ceza | 15 yıl |
| Cebir, tehdit, hile + cinsel amaç | 109/2, 109/5 | 3 yıl – 10 yıl 6 ay hapis | Ağır ceza | 15 yıl |
| Mağdurun önemli ekonomik kaybı | 109/4 | Ayrıca 1000 güne kadar adli para cezası | – | – |
Kamu görevlisinin yetkisini aşarak bir kişiyi yasal dayanağı olmadan gözaltında tutması veya süresi dolduğu halde serbest bırakmaması, nüfuzun kötüye kullanılması kapsamında bu suçu oluşturabilir. Hukuka aykırı gözaltı veya tutuklama ayrıca devlete karşı koruma tedbirleri nedeniyle tazminat talebine konu olabilir.
Fail, soruşturma başlamadan önce mağdurun şahsına zarar vermeksizin onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Mağdurun kaçması, kolluğun gelmesi veya yakalanma korkusuyla bırakma “kendiliğinden” sayılmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun güncel yaklaşımına göre cebirle işlenen suçta da indirim mümkündür; ancak şiddet, alıkoymayı gerçekleştirmek için zorunlu olan ölçüyü aşmışsa mağdura zarar verildiği kabul edilir ve indirim uygulanmaz.
Tehdit, şantaj, cebir veya hürriyetten yoksun kılma suçları sonucunda yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında TCK 111 gereği bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilir.
Uygulamada bu suç çoğu zaman tek başına değil, başka bir suçla birlikte gündeme gelir. Hangi suçtan ayrıca ceza verileceği dosyanın sonucunu belirleyen en tartışmalı konudur.
Suç şikâyete bağlı olmadığından mağdur şikâyetini geri alsa da soruşturma ve dava devam eder. Uzlaştırma, ön ödeme ve basit yargılama usulü bu suçta uygulanmaz.
Cebir ile nitelikli hallerden biri birlikte gerçekleştiğinde alt sınır 4 yıla çıktığından, etkin pişmanlık dışında bu kurumlardan yararlanmak fiilen güçleşir. Olası sonuç cezayı görmek için ceza hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Aşağıdaki kararlar konuya ilişkin yargı uygulamasını göstermek için seçilmiştir; özetler künye korunarak ve kişisel veriler çıkarılarak sadeleştirilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2022/144 E., 2025/289 K., 25.06.2025
Konu: Cebir kullanılarak işlenen kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda TCK 110’daki etkin pişmanlık indiriminin uygulanıp uygulanamayacağı tartışılmıştır.
Sonuç: Cebir yalnızca suçun işlenmesi için zorunlu ölçüde kalmışsa indirimin mümkün olduğu, mağdurun ayrıca darp edildiği olayda ise şahsa zarar verildiği için indirim yapılamayacağı kabul edilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2023/562 E., 2024/83 K., 21.02.2024
Konu: Alıkoyma sırasında uygulanan basit düzeydeki şiddet nedeniyle ayrıca kasten yaralamadan ceza verilip verilmeyeceği ele alınmıştır.
Sonuç: Basit cebrin TCK 109/2’nin unsuru olduğu ve bu düzeydeki şiddet için ayrıca yaralamadan hüküm kurulmayacağı, farklı mağdurlar bakımından ise ayrı ayrı ceza verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2022/309 E., 2023/705 K., 26.12.2023
Konu: Mağdurun yalnızca cinsel saldırı fiilinin sürdüğü zaman boyunca tutulmasının ayrıca hürriyetten yoksun kılma suçunu oluşturup oluşturmadığı incelenmiştir.
Sonuç: Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun unsurlarının oluşmadığı kabul edilerek bu suçtan kurulan mahkûmiyet hükmü oy çokluğuyla bozulmuştur.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2021/428 E., 2023/635 K., 29.11.2023
Konu: Yaşı küçük mağdurun rızasının hürriyetten yoksun kılma suçu bakımından geçerli olup olmadığı ve failin hataya düşmesinin etkisi incelenmiştir.
Sonuç: Çocuğun rızasının hukuken geçerli sayılmayacağı, ancak kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşen sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Temel halde 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Cebir, tehdit veya hile kullanılmışsa 2 yıldan 7 yıla kadar hapis verilir. Silah, birden fazla fail, eş veya çocuğa karşı işleme gibi hallerde bu cezalar bir kat, cinsel amaç varsa yarı oranında artırılır.
Evet. Kanun belirli bir süre aramaz; mağdurun hareket özgürlüğünü gerçekten ortadan kaldıran birkaç dakikalık alıkoyma bile suçu oluşturabilir. Sürenin kısalığı suçu ortadan kaldırmaz, yalnızca cezanın alt sınıra yakın belirlenmesinde etkili olur.
Hayır. Suç şikâyete bağlı olmadığı için savcılık kendiliğinden soruşturur ve şikâyetten vazgeçme davayı sona erdirmez. Uzlaştırma yoluyla dosyanın kapatılması da mümkün değildir.
Yetişkin bir kadını rızası dışında götürmek veya alıkoymak TCK 109 kapsamında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçudur. Mağdur çocuksa rızası geçerli sayılmaz ve ceza bir kat artırılır; cinsel amaç varsa ayrıca yarı oranında artırım yapılır ve cinsel suçlardan ayrı ceza gündeme gelir.
Temel hal ile cebir, tehdit veya hile kullanılan hal asliye ceza mahkemesinde görülür. Nitelikli hallerle birlikte cezanın üst sınırı 10 yılı aşıyorsa dava ağır ceza mahkemesinde açılır.
Soruşturma başlamadan önce mağdura zarar vermeden onu kendi isteğinizle güvenli bir yerde serbest bırakmışsanız cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Mağdurun kaçması veya polisin müdahalesiyle kurtulması halinde bu indirim uygulanmaz.
Sonuç ceza 1 yıl veya daha az ise adli para cezasına çevrilebilir; 2 yıl veya daha az ise erteleme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelebilir. Cebir ve nitelikli hallerin birlikte bulunduğu dosyalarda alt sınır yükseldiği için bu imkânlar çoğunlukla kullanılamaz.
Temel halde dava zamanaşımı 8 yıl, cezasının üst sınırı 5 yılı aşan hallerde 15 yıldır. Süre, alıkoymanın başladığı gün değil, mağdurun özgürlüğüne kavuştuğu gün işlemeye başlar.
Kural olarak zorunlu değildir; ancak şüpheli veya sanık isterse barodan ücretsiz müdafi görevlendirilmesini talep edebilir. Çocuklar ve kendini savunamayacak durumda olanlar ile alt sınırı 5 yıldan fazla hapis gerektiren hallerde müdafi zorunludur. Nitelikli hal, içtima ve etkin pişmanlık tartışmaları sonucu doğrudan etkilediğinden dosyanın baştan bir ceza avukatıyla takip edilmesi önerilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu için Adana'da avukat desteği
Av. Aytaç ER Hukuk Bürosu – Reşatbey Mah. Günep Panorama İş Merk. B Blok No:801, 01960 Seyhan/Adana · 0532 113 15 08 · avaytacer@gmail.com · Online randevu
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya avukat–müvekkil ilişkisi niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebilir. Son güncelleme: 10.11.2026