Sorularınız İçin Bizi Arayın: - 0532 113 15 08
Dil Seçimi
Menü
Sosyal Medya
Ara

Kısaca: Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür. Sözleşmelerde ayrıca ceza koşulu (cezai şart) kararlaştırılabilir; bu hâlde alacaklı zarara uğramamış olsa bile cezanın ödenmesi gerekir. Sözleşmeden doğan alacaklar kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir.

Sözleşmeden Doğan Tazminat Davaları Bir Bakışta

Yasal dayanak6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 112–126 ve 179–182
Temel kuralBorç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür (m. 112)
İspat yüküKusursuzluğu ispat yükü borçludadır; bu yönüyle haksız fiilden ayrılır
Ceza koşuluAlacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir (m. 180)
Cezanın aşılmasıZarar ceza tutarını aşıyorsa aşan kısım, ancak borçlunun kusuru ispatlanırsa istenebilir (m. 180)
İndirimHâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu indirir (m. 182); tacirler bakımından TTK m. 22 hükmü saklıdır
ZamanaşımıKanunda aksine hüküm yoksa her alacak 10 yıl; kira bedelleri, faiz ve ücret gibi dönemsel edimlerde 5 yıl (m. 146–147)
Görevli mahkemeAsliye hukuk mahkemesi; taraflar tacir ve iş ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi
Sözleşmeye aykırılık tazminatı ve cezai şart süreci infografiği
Sözleşmeden doğan tazminatta ilk adım, ihlalin türünü ve talep edilecek zararı belirlemektir.

Sözleşmeye Aykırılıkta Tazminatın Şartları

Türk Borçlar Kanunu’nun 112. maddesi temel kuralı koyar: borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Haksız fiilden en önemli farkı budur: alacaklı borçlunun kusurunu ispatlamak zorunda değildir; borçlu kusursuzluğunu ispatlamakla yükümlüdür.

  • Geçerli bir sözleşme: Taraflar arasında hüküm ifade eden bir borç ilişkisi bulunmalıdır.
  • İhlal: Borcun hiç ifa edilmemesi, gereği gibi ifa edilmemesi (ayıplı veya eksik ifa) ya da geç ifa.
  • Zarar: Fiilî zarar ve yoksun kalınan kâr; ikame mal veya hizmet temini için yapılan giderler de buna dahildir.
  • İlliyet bağı: İhlal ile zarar arasında uygun nedensellik bulunmalıdır.
  • Kusur karinesi: Borçlu genel olarak her türlü kusurdan sorumludur; sorumluluğun kapsamı işin özel niteliğine göre belirlenir (m. 114).

Temerrüt bakımından kural, muaccel bir borcun borçlusunun alacaklının ihtarıyla temerrüde düşmesidir. İfa günü birlikte belirlenmişse ya da sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanılarak bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden doğar (m. 117). Temerrüde düşen borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe geç ifadan doğan zararı gidermekle yükümlüdür (m. 118).

Alacaklı, süre verilmesine rağmen borç ifa edilmezse her zaman ifayı ve gecikme tazminatını isteyebilir; ifadan ve gecikme tazminatından vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini de isteyebilir (m. 125). Bu seçimin açık ve zamanında yapılması, dosyanın sonucunu doğrudan etkiler.

Cezai Şart (Ceza Koşulu): Türleri ve Sınırları

Taraflar, borcun ihlali hâlinde ödenecek bir ceza kararlaştırabilir. Ceza koşulunun en büyük avantajı, alacaklının zararını ispat etme yükünden kurtulmasıdır: alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir (m. 180).

TürAlacaklının hakkıDayanak
Seçimlik ceza koşuluBorcun ihlali hâlinde ya asıl edimin ifasını ya da cezanın ödenmesini ister; ikisini birlikte isteyemezm. 179/1
İfaya eklenen ceza koşuluBorç belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemişse, asıl borçla birlikte cezanın ifası da istenebilirm. 179/2
Dönme cezasıBorçluya sözleşmeden dönme hakkı tanıyan ceza; bu hâlde asıl borcun ifası istenemezm. 179/3
Cezayı aşan zararZarar ceza tutarını aşıyorsa aşan kısım, ancak borçlunun kusuru ispat edilirse istenebilirm. 180/2
Aşırı cezaHâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu indirirm. 182/3
Geçersiz asıl borçAsıl borç geçersizse veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsızlaşmışsa cezanın ifası istenemezm. 182/2

Ceza koşulunun miktarını taraflar serbestçe belirleyebilir (m. 182/1). Buna karşılık hâkim, aşırı bulduğu cezayı indirir. Tacirler arasındaki ticari işlerde ise Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükmü uyarınca indirim imkânı sınırlıdır; bu nedenle ticari sözleşmelerde ceza koşulu kararlaştırılırken daha dikkatli davranılmalıdır.

Uygulamada sık karşılaşılan bir başka kural, asıl borcun ifası sırasında işlemiş faiz ve ceza koşulu hakkının saklı tutulmasıdır. Bu haklar; sözleşmeyle saklı tutulmuş, ifa anına kadar açık bir bildirimle saklı tutulmuş ya da somut olayın özelliklerinden böyle bir saklı tutmanın varlığı anlaşılabiliyorsa talep edilebilir. Aksi hâlde asıl borç ifa edildikten sonra işlemiş faiz veya ceza koşulu istenmesi kural olarak mümkün olmaz.

Zamanaşımı, Faiz ve Dava Yolu

KonuKural
Genel zamanaşımıKanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir (m. 146)
Beş yıllık zamanaşımıKira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler, konaklama ve yeme içme bedelleri, küçük sanat işlerinden doğan alacaklar ve kanunda sayılan diğer alacaklar (m. 147)
Temerrüt faiziSözleşmede kararlaştırılan oran; yoksa kanuni faiz. Ticari işlerde avans faizi oranı gündeme gelir
Görevli mahkemeAsliye hukuk mahkemesi; taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi
Ticari davalarda arabuluculukKonusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır
Dava türüBelirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107 yürürlükten kaldırılmıştır; talep kısmi dava olarak açılıp HMK m. 109/4 uyarınca bir kez artırılabilir

Sözleşmeden doğan talep ile haksız fiil sorumluluğu bazen bir arada bulunur. Örneğin bir hizmet sözleşmesinin ihlali aynı zamanda haksız fiil oluşturuyorsa, alacaklı hangi hükümlere dayanacağını seçebilir. Bu seçim özellikle zamanaşımı bakımından önemlidir: sözleşmesel talepte kural on yıl iken, haksız fiilde iki ve on yıllık süreler ve fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır.

Dava açılmadan önce sözleşmenin, eklerinin, yazışmaların, ihtarnamelerin ve ödeme belgelerinin eksiksiz derlenmesi gerekir. İhtarname çekilmemiş olması, temerrüdün ve dolayısıyla faizin başlangıcını tartışmalı hâle getirir.

Emsal Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararlar konuya ışık tutması için seçilmiştir; özetler künye korunarak ve kişisel veriler çıkarılarak sadeleştirilmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/1381, K. 2026/4120, T. 30.04.2026

Konu: Seçimlik ceza koşulunun niteliği; alacaklının asıl edimin ifası ile ceza koşulunu birlikte isteyip isteyemeyeceği.

Sonuç: Kararda, seçimlik ceza koşulunda alacaklının ya asıl edimin ifasını ya da ceza koşulunun ödenmesini isteyebileceği, ikisini birlikte talep edemeyeceği belirtilmiş; ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2026/1511, K. 2026/1527, T. 16.04.2026

Konu: Asıl borcun ifası sırasında işlemiş faiz ve ceza koşulu hakkının saklı tutulmamış olmasının sonucu.

Sonuç: Daire, bu hakların ancak sözleşmeyle, ifa anına kadar açık bir bildirimle ya da somut olayın özelliklerinden anlaşılabilecek biçimde saklı tutulmuşsa istenebileceğini belirterek kararı düzelterek onamıştır.

Sözleşmeden Doğan Tazminat Davaları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sözleşmeye aykırılıkta kusuru kim ispatlar?

Borçlu. Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. Bu yönüyle haksız fiilden ayrılır.

Cezai şart için zarar ispatı gerekir mi?

Hayır. Alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir. Ancak zarar ceza tutarını aşıyorsa, aşan kısım için borçlunun kusuru ispat edilmelidir.

Hem borcun ifası hem cezai şart birlikte istenebilir mi?

Seçimlik ceza koşulunda hayır; alacaklı ya ifayı ya cezayı ister. Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi için kararlaştırılmışsa asıl borçla birlikte cezanın ifası da istenebilir.

Aşırı cezai şart indirilebilir mi?

Evet. Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu indirir. Tacirler arasındaki ticari işlerde ise indirim imkânı Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde sınırlıdır.

Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı kaç yıldır?

Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça 10 yıldır. Kira bedelleri, faiz ve ücret gibi dönemsel edimlerde ise 5 yıllık zamanaşımı uygulanır.

Faiz için ihtar şart mı?

Muaccel bir borçta kural olarak alacaklının ihtarı gerekir. İfa günü birlikte belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanılarak bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden doğar.

Borç ödendikten sonra işlemiş faiz istenebilir mi?

Kural olarak hayır. İşlemiş faiz ve ceza koşulunun istenebilmesi için bu hakların sözleşmeyle, ifa anına kadar açık bir bildirimle ya da olayın özelliklerinden anlaşılacak biçimde saklı tutulmuş olması gerekir.

Hangi mahkemede dava açılır?

Kural olarak asliye hukuk mahkemesinde. Taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir; ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartıdır.

Sözleşme ihlali aynı zamanda haksız fiilse ne olur?

Alacaklı hangi hükümlere dayanacağını seçebilir. Seçim özellikle zamanaşımı bakımından önemlidir; sözleşmesel talepte kural on yıl iken haksız fiilde iki ve on yıllık süreler ile ceza zamanaşımı gündeme gelir.

İlgili Sayfalar

Sözleşmeye aykırılık ve cezai şart uyuşmazlıkları için Adana’da avukat desteği

Av. Aytaç ER Hukuk Bürosu – Reşatbey Mah. Günep Panorama İş Merk. B Blok No:801, 01960 Seyhan/Adana · 0532 113 15 08 · avaytacer@gmail.com · Online randevu

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya avukat–müvekkil ilişkisi niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebilir. Son güncelleme: 11.11.2026

Yorum Bırakın
Google Yorumları Tümünü Gör
Web sitemizdeki çerezleri (cookie) kullanıcı deneyimini artıran teknik özellikleri desteklemek için kullanıyoruz. Detaylı bilgi için tıklayınız.
Tamam
WhatsApp Destek Hattı
Google Yorumları