Sorularınız İçin Bizi Arayın: - 0532 113 15 08
Dil Seçimi
Menü
Sosyal Medya
Ara

Kısaca: Bayilik ve distribütörlük sözleşmeleri kanunda ayrıca düzenlenmemiş, karma nitelikli sürekli sözleşmelerdir; uyuşmazlıklar öncelikle sözleşme hükümlerine, boşluk hâlinde Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’nun genel hükümlerine göre çözülür. Münhasır sözleşmelerde, hakkaniyete aykırı düşmedikçe acentelikteki denkleştirme hükmü de uygulanabilir (TTK 122/5). Para talepli davalarda önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Bayilik ve Distribütörlük Bir Bakışta

Hukuki niteliğiKanunda ayrıca düzenlenmemiş, karma ve sürekli bir ticari sözleşme
Uygulanacak kurallarÖnce sözleşme; boşlukta TBK ve TTK genel hükümleri
DenkleştirmeMünhasır bayi ve distribütörde hakkaniyete uygunsa (TTK 122/5); sona ermeden itibaren 1 yıl
Rekabet hukukuBölge, fiyat ve rekabet yasağı kayıtları 4054 sayılı Kanun açısından da incelenir
Ön şartPara talebinde dava şartı arabuluculuk (TTK 5/A)
Görevli mahkemeAsliye ticaret mahkemesi
Bayilik ve distribütörlük sözleşmesi uyuşmazlığında izlenecek adımlar
Bayi ve distribütör uyuşmazlığında yol haritası

Bayilik ve Distribütörlük Nedir, Farkları Nelerdir?

Distribütör veya bayi, üreticiden ya da ithalatçıdan aldığı malları kendi adına ve kendi hesabına yeniden satan bağımsız bir tacirdir. Bu yönüyle, müvekkil adına iş yapan ve komisyon alan acenteden ayrılır: kârını alım ve satım fiyatı arasındaki farktan elde eder, ticari riski de kendisi taşır.

Uygulamada “bayi” daha çok belirli bir bölgede perakende satış ve servis veren işletmeler için, “distribütör” ise toptan dağıtım yapan ve bir ülke ya da bölgenin dağıtımını üstlenen işletmeler için kullanılır. Hukuki sonuçlar bakımından asıl belirleyici olan ad değil, sözleşmede münhasırlık, bölge koruması, satış hedefi ve marka kullanımının nasıl düzenlendiğidir.

Sözleşme tipiKimin adına ve hesabınaGelir kaynağı
AcentelikMüvekkil adına aracılık veya sözleşme yapmaKomisyon (TTK 102 vd.)
Münhasır distribütörlükKendi adına ve hesabına alım satım; bölge korumasıAlım ve satım fiyatı farkı
Seçici dağıtımBelirli ölçütleri taşıyan bayilere satışFiyat farkı; ağ dışına satış kısıtı
FranchiseKendi adına; marka ve sistem kullanımıSatış geliri; lisans ve giriş bedeli öder

Uygulamada En Sık Görülen Uyuşmazlıklar

Sürekli sözleşmelerde uyuşmazlık genellikle tek bir olaydan değil, ilişkinin zamanla bozulmasından doğar. Sağlayıcının bölgeye başka satıcı sokması, bayinin hedefleri tutturamaması, ödeme gecikmeleri ve fesih sonrası hesaplaşma en çok dava konusu olan başlıklardır.

UyuşmazlıkTipik iddiaDikkat edilecek nokta
Bölge veya münhasırlık ihlaliSağlayıcının bölgeye doğrudan ya da başka bayi eliyle satış yapmasıMünhasırlığın yazılı kapsamı ve satış kayıtları
Satış hedefi ve kotaHedefin tutturulamaması nedeniyle fesih veya prim kesintisiHedefin gerçekçi ve sözleşmeye uygun belirlenip belirlenmediği
Cari hesap ve ödemeFatura bakiyesi, vade farkı, iskonto ve prim mahsubuMutabakatlar ve itiraz edilmeyen faturalar
Teminat mektubu ve ipotekFesih sonrası teminatın nakde çevrilmesiTeminatın hangi borcu güvence altına aldığı
Stok ve iadeFesihte elde kalan ürünlerin geri alınmasıSözleşmedeki geri alım maddesi ve stok listesi
Marka ve tabelaFesihten sonra marka kullanımının sürmesiKullanım izninin sona erdiği tarih
  • Münhasırlık kaydı yoksa bölge koruması kural olarak varsayılmaz; sözleşme metni belirleyicidir
  • Tacirler arasında cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirim istenemez (TTK 22)
  • Sözleşme sonrası rekabet yasağı ve yeniden satış fiyatına müdahale gibi kayıtlar rekabet hukukuna aykırılık nedeniyle tartışmalı hâle gelebilir
  • İhtarlar ve fesih bildirimi TTK 18/3’te sayılan yollarla gönderilmelidir

Fesih, Tazminat ve Denkleştirme

Belirsiz süreli bayilik ve distribütörlük sözleşmeleri, sözleşmedeki veya ilişkinin niteliğine uygun makul bir bildirim süresine uyularak sona erdirilebilir. Haklı sebep varsa derhal fesih mümkündür. Haklı sebep olmadan veya süreye uyulmadan yapılan fesih, karşı tarafa yoksun kalınan kâr ve karşılanmayan yatırımlar gibi kalemler için tazminat yolu açabilir.

Münhasır bayi veya distribütör, sözleşme sona erdikten sonra sağlayıcının kendisinin kazandırdığı müşteri çevresinden önemli ölçüde yararlanmaya devam ettiğini gösterebilirse denkleştirme isteyebilir. Bu talep acentelikteki kurallara kıyasla değerlendirilir; sona ermeden itibaren 1 yıl içinde ileri sürülmelidir. Fesih usulü ve haklı sebep için Ticari Sözleşmenin Feshi sayfamızı, denkleştirmenin ayrıntıları için Acentelik Sözleşmesi ve Denkleştirme Tazminatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

TalepKim isterNot
Haksız fesih tazminatıSözleşmesi feshedilen tarafZarar kalemleri belgelerle ve bilirkişi incelemesiyle ispatlanır
DenkleştirmeMünhasır bayi veya distribütörTTK 122/5; hakkaniyet ve müşteri çevresi şartı
Cari hesap bakiyesiHer iki tarafFaturalar ve mutabakatlar esas alınır
Stok bedeliBayi veya distribütörGeri alım taahhüdü varsa
Cezai şartLehine ceza kararlaştırılan tarafTacir indirim isteyemez (TTK 22)

Arabuluculuk, Dava ve Delil Hazırlığı

Taraflar tacir olduğunda ve sözleşme ticari işletmeyle ilgili olduğunda uyuşmazlık ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK 5/A). Sözleşmede tahkim veya yetki şartı varsa bunun geçerliliği ayrıca incelenir.

  • Sözleşme, ekleri, fiyat listeleri ve hedef yazışmaları
  • Cari hesap ekstreleri, mutabakat yazıları ve faturalar
  • Bölgedeki başka satışları gösteren fatura, irsaliye veya tanık beyanları
  • Fesih yazışmaları ve gönderim belgeleri
  • Yatırım, tabela, personel ve stok maliyetlerine ilişkin belgeler

Uyuşmazlık başlamadan önce sözleşmenin münhasırlık, hedef, fesih ve fesih sonrası hesaplaşma maddeleriyle birlikte gözden geçirilmesi, ileride doğabilecek tazminat ve denkleştirme tartışmalarını önemli ölçüde azaltır.

Bayilik ve Distribütörlük Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bayilik sözleşmesi tek taraflı feshedilebilir mi?

Belirsiz süreli bayilik sözleşmesi makul bir bildirim süresine uyularak, her türlü sözleşme ise haklı sebep varsa feshedilebilir. Haklı sebep olmadan yapılan fesih tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Distribütör denkleştirme tazminatı alabilir mi?

Münhasır distribütör, sağlayıcı fesihten sonra onun kazandırdığı müşterilerden önemli ölçüde yararlanmaya devam ediyorsa ve hakkaniyete uygunsa denkleştirme isteyebilir (TTK 122/5).

Bayilik sözleşmesinde bölge ihlali olursa ne yapılır?

Önce sözleşmedeki münhasırlık kapsamı incelenir, ardından bölgedeki satışlar belgelenir ve sağlayıcıya ihtar çekilir. Zarar varsa arabuluculuğun ardından tazminat davası açılabilir.

Bayilik uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?

Tazminat, cari hesap veya stok bedeli gibi para talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Fesihten sonra elimdeki stok ne olacak?

Sözleşmede geri alım maddesi varsa ona göre iade veya bedel istenir. Böyle bir madde yoksa durum, haksız fesih tazminatı kapsamında ve somut olaya göre değerlendirilir.

Bayilik davası hangi mahkemede açılır?

Taraflar tacirse ve iş ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesinde açılır. Sözleşmedeki yetki veya tahkim şartı da ayrıca dikkate alınır.

İlgili Sayfalar

Bayilik ve distribütörlük uyuşmazlıkları için Adana’da avukat desteği

Av. Aytaç ER Hukuk Bürosu – Reşatbey Mah. Günep Panorama İş Merk. B Blok No:801, 01960 Seyhan/Adana · 0532 113 15 08 · avaytacer@gmail.com · Online randevu

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki mütalaa veya avukat–müvekkil ilişkisi niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebilir. Son güncelleme: 14.11.2026

Yorum Bırakın
Google Yorumları Tümünü Gör
Web sitemizdeki çerezleri (cookie) kullanıcı deneyimini artıran teknik özellikleri desteklemek için kullanıyoruz. Detaylı bilgi için tıklayınız.
Tamam
WhatsApp Destek Hattı
Google Yorumları